3 - مطالبى دربارهء اوضاع داخلى شاهنشاهى ساسانى چنان كه در تعليقات فصل سوم ( شمارهء 3 صفحهء 101 ) گفته‌ايم در زمان ساسانيان نجباى بزرگ كه با روحانيان مهم‌ترين طبقات بودند خود به چند طبقهء فرعى منقسم مىگرديدند . در رأس اين طبقات فرعى افراد هفت خاندان كه از همه نجيب‌تر بودند قرار داشتند . به گفتهء طبرى ( چاپ كوزه‌گارتن ج 2 ص 14 ) « افراد خاندانها » ( اصحاب البيوتات ) معتبرترين تمام ايرانيان بودند و چنان كه گفته‌اند هرمزان معروف از افراد يكى از « هفت خاندان » بود « 1 » . گفتهء ثئوفيلاكتوس نيز با آن مطابق است ( ص 3 س 18 ) . اصل اين خاندان‌ها را از زمان زرتشت صاحب شريعت مىدانند . به گفتهء طبرى بشتاسپ ( گشتاسپ ) شاه به هفت تن از بزرگان بالاترين مقام موروثى را بخشيد « 2 » . اينجا لازم نيست كه به موقعيّت هفت خاندان در زمان هخامنشيان اشاره‌اى بكنم . ارشك را نيز گويا هفت تن به تخت نشانده بودند « 3 » . البتّه اين هفت خاندان را كه در دورهء ساسانيان از همه بالاتر بوده‌اند نبايد از اعقاب آن هفت تن دانست كه داريوش را به سلطنت رسانيدند ؛ بلكه اين رسم در شاهنشاهى بزرگ ايران هميشه مراعات مىشده است كه هفت خاندان را از همه

--> ( 1 ) - ابن الاثير ج 2 ص 423 . ( 2 ) - نسخه خطى توبينگن ورق آ 22 . ( 3 ) - اويناپيوس ( ديندورف ) ص 222 .